Nghỉ ốm theo Bộ luật Lao động 2019: Quyền lợi của người lao động và nghĩa vụ doanh nghiệp

Khung pháp lý về nghỉ ốm của người lao động

Chế độ nghỉ ốm đau của người lao động được điều chỉnh bởi hai cơ sở pháp lý chính:

• Bộ luật Lao động 2019 (BLLĐ 2019): Quyền nghỉ phép vì lý do sức khỏe, bảo vệ người lao động khi ốm đau
• Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và văn bản sửa đổi: Chế độ trợ cấp ốm đau từ quỹ BHXH

Hiểu đúng hai tầng quyền lợi này giúp người lao động không bị thiệt thòi và giúp doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý.

Quyền nghỉ ốm theo BLLĐ 2019

Nghỉ ốm trong thời gian thử việc

Người lao động đang trong thời gian thử việc mà bị ốm được nghỉ tuy nhiên không hưởng trợ cấp ốm đau từ BHXH (do chưa đủ điều kiện). Người sử dụng lao động không bắt buộc phải trả lương trong thời gian nghỉ thử việc do ốm, trừ khi có thỏa thuận khác.

Nghỉ ốm và hợp đồng lao động

Theo Điều 36 BLLĐ 2019, người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng với người lao động đang:

• Ốm đau, tai nạn đang điều trị theo chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền
• Trừ trường hợp doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, tòa án tuyên bố phá sản, hoặc người lao động ốm đau liên tục 12 tháng (hợp đồng không xác định thời hạn) hoặc hết thời hạn hợp đồng

Chế độ trợ cấp ốm đau từ BHXH

Điều kiện hưởng

• Đang tham gia BHXH bắt buộc
• Bị ốm đau, tai nạn (không phải tai nạn lao động) phải nghỉ việc có xác nhận của cơ sở y tế
• Không trong trường hợp tự gây thương tích do sử dụng rượu bia, ma túy

Số ngày được hưởng trợ cấp ốm đau hàng năm

Tính theo số năm đóng BHXH và điều kiện làm việc:

Thời gian đóng BHXH	Điều kiện thường	Điều kiện nặng nhọc, độc hại
Dưới 15 năm	30 ngày/năm	40 ngày/năm
Từ 15 đến dưới 30 năm	40 ngày/năm	50 ngày/năm
Từ 30 năm trở lên	60 ngày/năm	70 ngày/năm

Lưu ý: Đây là số ngày làm việc (không tính ngày nghỉ lễ, tết, nghỉ hàng tuần). Số ngày này được tính lũy kế trong năm dương lịch, không chuyển sang năm sau.

Trường hợp bệnh cần điều trị dài ngày

Với các bệnh cần điều trị dài ngày (thuộc Danh mục Bộ Y tế ban hành như ung thư, lao, tâm thần, HIV/AIDS...), số ngày hưởng trợ cấp tối đa trong một năm là:

• Đóng BHXH dưới 15 năm: tối đa 180 ngày
• Đóng BHXH từ 15 đến dưới 30 năm: tối đa 210 ngày
• Đóng BHXH từ 30 năm trở lên: tối đa 240 ngày

Mức hưởng trợ cấp ốm đau

Mức trợ cấp/ngày = 75% × Tiền lương đóng BHXH tháng trước nghỉ ốm ÷ 26 (ngày làm việc)

Ví dụ: Lương đóng BHXH 10.000.000 đồng/tháng → Trợ cấp ốm đau/ngày = 75% × 10.000.000 ÷ 26 = 288.461 đồng/ngày

Trợ cấp ốm đau dưỡng sức sau ốm

Sau khi hết thời hạn hưởng trợ cấp ốm đau, người lao động vẫn chưa đủ sức khỏe trở lại làm việc được nghỉ dưỡng sức phục hồi sức khỏe:

• Nghỉ liên tục từ 14 ngày trở lên: tối đa 10 ngày/năm
• Nghỉ từ 7 đến dưới 14 ngày: tối đa 7 ngày/năm
• Nghỉ dưới 7 ngày: tối đa 5 ngày/năm
• Mức trợ cấp: 30% lương tối thiểu vùng/ngày

Nghĩa vụ của doanh nghiệp khi người lao động nghỉ ốm

Không được sa thải khi đang ốm

Như đã nêu, doanh nghiệp không được chấm dứt hợp đồng một chiều khi người lao động đang ốm đau điều trị. Vi phạm điều này bị coi là đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, phải bồi thường ít nhất 2 tháng lương + tiền lương trong thời gian không được làm việc.

Giải quyết thủ tục BHXH

Doanh nghiệp có nghĩa vụ:

• Nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp ốm đau thay người lao động cho cơ quan BHXH
• Thanh toán trợ cấp cho người lao động ngay sau khi nhận từ BHXH (không được giữ lại)
• Bảo quản giấy tờ y tế do người lao động nộp

Quy định nội bộ về nghỉ ốm

Doanh nghiệp có thể quy định thêm trong nội quy lao động hoặc hợp đồng, nhưng không được thấp hơn quy định pháp luật. Một số doanh nghiệp có chính sách bổ sung: trả đủ 100% lương trong thời gian nghỉ ốm ngắn hạn, hỗ trợ thêm chi phí y tế...

Thủ tục nhận trợ cấp ốm đau

1. Người lao động nộp cho doanh nghiệp: Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH (do cơ sở y tế cấp) trong vòng 45 ngày sau khi đi làm trở lại
2. Doanh nghiệp tổng hợp hồ sơ và nộp cho cơ quan BHXH trong vòng 10 ngày
3. BHXH giải quyết và chi trả trong vòng 6 ngày làm việc
4. Doanh nghiệp chi trả cho người lao động

Kết luận

Chế độ nghỉ ốm đau là quyền lợi thiết thực của người lao động, được đảm bảo bởi hệ thống BHXH và pháp luật lao động. Người lao động cần biết rõ quyền của mình để không bị doanh nghiệp vi phạm (sa thải khi đang ốm, không giải quyết BHXH). Doanh nghiệp cần thực hiện đúng nghĩa vụ để tránh các tranh chấp lao động và chế tài pháp lý phát sinh.