BHXH bắt buộc 2026: Mức đóng, quyền lợi và nghĩa vụ doanh nghiệp

Luật BHXH 2024 — những thay đổi quan trọng doanh nghiệp cần biết

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật số 41/2024/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật BHXH 2014. Đây là cuộc cải cách lớn nhất về BHXH trong một thập kỷ, với nhiều thay đổi căn bản về đối tượng tham gia, mức hưởng và chế tài xử lý vi phạm. Doanh nghiệp tại Hải Phòng cần nắm rõ để tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mở rộng

Theo Luật BHXH 2024, các đối tượng sau bắt buộc tham gia BHXH:

• Người lao động là công dân Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn, hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên.
• Người lao động là công dân Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng — đây là mở rộng so với Luật 2014 vốn chỉ áp dụng từ 3 tháng.
• Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề, giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp.
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp nhà nước tại công ty và công ty con có hưởng tiền lương.
• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh — đây là đối tượng mới hoàn toàn so với luật cũ.

Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc 2026

Mức đóng được phân chia giữa doanh nghiệp (người sử dụng lao động) và người lao động như sau:

Doanh nghiệp đóng: 17% tiền lương làm căn cứ đóng

• Quỹ hưu trí, tử tuất: 14%
• Quỹ ốm đau, thai sản: 3%

Người lao động đóng: 8% tiền lương làm căn cứ đóng

• Quỹ hưu trí, tử tuất: 8%

Ngoài ra, về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo Luật Việc làm: doanh nghiệp đóng 1%, người lao động đóng 1%. Về bảo hiểm y tế (BHYT): doanh nghiệp đóng 3%, người lao động đóng 1,5%.

Tổng tỷ lệ đóng toàn bộ các loại bảo hiểm bắt buộc: Doanh nghiệp 21,5% + Người lao động 10,5% = 32% (tính trên tiền lương làm căn cứ đóng).

Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH

Đây là điểm nhiều doanh nghiệp cố tình khai thấp để giảm chi phí. Theo quy định:

• Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là tiền lương ghi trong hợp đồng lao động, gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận trong hợp đồng.
• Mức tối thiểu: không thấp hơn lương tối thiểu vùng (tại Hải Phòng: 4.960.000 đồng/tháng).
• Mức tối đa: không vượt 20 lần lương cơ sở (46.800.000 đồng/tháng từ 01/7/2024).

Doanh nghiệp khai lương đóng BHXH thấp hơn thực tế trả cho người lao động là hành vi trốn đóng BHXH, có thể bị xử lý hình sự.

5 chế độ BHXH bắt buộc người lao động được hưởng

1. Chế độ ốm đau: hưởng 75% mức tiền lương đóng BHXH trong thời gian nghỉ ốm (tối đa 30–180 ngày/năm tùy điều kiện), do quỹ BHXH chi trả trực tiếp.
2. Chế độ thai sản: lao động nữ nghỉ thai sản 6 tháng hưởng 100% mức bình quân tiền lương đóng BHXH 6 tháng trước sinh. Lao động nam hưởng trợ cấp thai sản khi vợ sinh con.
3. Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: hưởng trợ cấp một lần hoặc hàng tháng tùy mức suy giảm khả năng lao động, tối thiểu 5%.
4. Chế độ hưu trí: đủ điều kiện về tuổi (62 tuổi với nam, 60 tuổi với nữ vào năm 2028) và đủ năm đóng (tối thiểu 15 năm theo Luật BHXH 2024, giảm từ 20 năm theo luật cũ).
5. Chế độ tử tuất: trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân khi người lao động qua đời.

Thủ tục đăng ký BHXH tại Hải Phòng

Doanh nghiệp mới thành lập phải đăng ký BHXH trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng lao động đầu tiên. Hồ sơ gồm:

• Tờ khai tham gia BHXH của đơn vị (mẫu D02-LT).
• Danh sách lao động tham gia BHXH (mẫu D02-TS).
• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Nộp hồ sơ tại BHXH thành phố Hải Phòng (số 18 Trần Phú, quận Hồng Bàng) hoặc BHXH quận/huyện nơi đặt trụ sở chính. Có thể nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công BHXH Việt Nam.

Chế tài trốn đóng BHXH — nặng hơn đáng kể từ 2025

Xử phạt hành chính theo Điều 40 Luật BHXH 2024

Doanh nghiệp trốn đóng, chậm đóng, đóng không đủ BHXH bị xử phạt:

• Phạt tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng với hành vi chậm đóng đến 30 ngày.
• Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH tại thời điểm lập biên bản vi phạm với hành vi trốn đóng từ 30 ngày trở lên (cùng với truy đóng đủ số tiền trốn).
• Công khai tên, mã số thuế, địa chỉ của đơn vị vi phạm trên Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam.

Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 BLHS 2015

Đây là chế tài nghiêm khắc nhất. Người có thẩm quyền của doanh nghiệp có thể bị truy cứu hình sự về tội "Trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động" khi:

• Không đóng hoặc đóng không đủ số tiền BHXH từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng cho từ 10 đến dưới 50 người lao động (phạm tội lần đầu, đã bị xử phạt hành chính và tiếp tục vi phạm): phạt tiền 500 triệu – 1 tỷ đồng hoặc tù 6 tháng – 3 năm.
• Hành vi từ 300.000.000 đồng trở lên hoặc gây hậu quả nghiêm trọng: phạt tù 2–7 năm.

BHXH Hải Phòng thường xuyên phối hợp với Viện KSND TP. Hải Phòng để chuyển hồ sơ truy tố hình sự đối với các doanh nghiệp cố tình trốn đóng quy mô lớn.

Những sai phạm phổ biến của doanh nghiệp Hải Phòng

• Khai tiền lương đóng BHXH thấp hơn tiền lương thực trả.
• Không đăng ký cho người lao động ngay từ tháng đầu tiên.
• Sử dụng hợp đồng thời vụ ngắn hạn (dưới 1 tháng) để né tránh nghĩa vụ — nay sẽ không còn hiệu quả với Luật BHXH 2024 mở rộng đối tượng.
• Không đóng BHXH cho lao động nghỉ thai sản hoặc ốm đau dài ngày.

Talochi Legal tư vấn doanh nghiệp Hải Phòng xây dựng hệ thống lương thưởng và đóng BHXH đúng pháp luật, giảm thiểu rủi ro thanh tra và xử phạt. Liên hệ để được tư vấn cụ thể.

Quyền lợi hưu trí và tử tuất từ BHXH bắt buộc

Người lao động tham gia BHXH bắt buộc đủ 20 năm trở lên được hưởng lương hưu hàng tháng khi đến tuổi nghỉ hưu. Năm 2026, tuổi nghỉ hưu là 61 tuổi 3 tháng với nam và 56 tuổi 8 tháng với nữ (tăng dần theo lộ trình đến 62 tuổi nam và 60 tuổi nữ). Mức lương hưu bằng 45% mức bình quân tiền lương đóng BHXH cho 20 năm đóng, sau đó cộng thêm 2% cho mỗi năm đóng thêm (nam) hoặc 3% (nữ), tối đa 75%.

Về chế độ tử tuất, khi người lao động đang tham gia hoặc đang hưởng lương hưu qua đời, thân nhân được hưởng trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức lương cơ sở và trợ cấp tuất hàng tháng hoặc một lần tùy trường hợp. Trợ cấp tuất hàng tháng áp dụng cho thân nhân không có nguồn thu nhập, không có khả năng lao động — mức bằng 50% mức lương cơ sở cho mỗi thân nhân đủ điều kiện.

BHXH một lần — khi nào được rút?

Theo Luật BHXH 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025), người lao động chỉ được rút BHXH một lần trong các trường hợp: đủ tuổi hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng, ra nước ngoài định cư, hoặc mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng. Đặc biệt, luật mới quy định người đóng BHXH từ 01/07/2025 trở đi sẽ không được rút một lần (trừ trường hợp đặc biệt), nhằm bảo đảm an sinh lâu dài cho người lao động. Mức hưởng BHXH một lần bằng 1,5 tháng tiền lương bình quân cho mỗi năm đóng trước 2014 và 2 tháng cho mỗi năm đóng từ 2014 trở đi.

Talochi Legal cung cấp dịch vụ tư vấn toàn diện về bảo hiểm xã hội cho doanh nghiệp, bao gồm rà soát nghĩa vụ đóng BHXH, hỗ trợ giải quyết chế độ cho người lao động và đại diện doanh nghiệp xử lý các tranh chấp liên quan đến BHXH với cơ quan bảo hiểm. Liên hệ tư vấn miễn phí ngay hôm nay.