Thuế tối thiểu toàn cầu 15% tại Việt Nam: Doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia cần chuẩn bị gì?

Thuế tối thiểu toàn cầu 15% là gì?

Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax - GMT) là chính sách thuế quốc tế được OECD và G20 khởi xướng trong khuôn khổ chương trình BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) nhằm ngăn chặn các tập đoàn đa quốc gia né thuế bằng cách chuyển lợi nhuận sang các quốc gia có thuế suất thấp.

Theo đó, mọi doanh nghiệp là thành viên của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR/năm trở lên phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) với mức thuế suất hiệu quả tối thiểu là 15%.

Việt Nam đã thông qua Nghị quyết 107/2023/QH15 áp dụng GMT từ năm 2024, là một trong những quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á triển khai quy định này.

Đối tượng áp dụng tại Việt Nam

Đơn vị cấu thành thuộc tập đoàn đa quốc gia

GMT áp dụng với các doanh nghiệp đáp ứng đồng thời hai điều kiện:

1. Là thành viên (đơn vị cấu thành) của một tập đoàn đa quốc gia
2. Tập đoàn đó có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 2 trong 4 năm gần nhất

Ví dụ: Công ty Samsung Electronics Việt Nam là đơn vị cấu thành của Samsung Group (doanh thu hàng trăm tỷ USD) → thuộc diện áp dụng GMT.

Đối tượng không thuộc diện áp dụng

• Doanh nghiệp Việt Nam thuần túy (không thuộc tập đoàn đa quốc gia)
• Doanh nghiệp FDI thuộc tập đoàn có doanh thu dưới ngưỡng 750 triệu EUR
• Các tổ chức chính phủ, phi lợi nhuận, quỹ hưu trí

Cơ chế thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT)

Việt Nam áp dụng cơ chế QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax) — nghĩa là Việt Nam thu thuế bổ sung ngay tại Việt Nam để đảm bảo mức thuế suất hiệu quả đạt 15%.

Cách tính thuế bổ sung

Công thức cơ bản:

• Thuế suất hiệu quả = Thuế TNDN đã nộp / Lợi nhuận kế toán đủ điều kiện
• Nếu thuế suất hiệu quả < 15% → phải nộp thêm phần chênh lệch
• Ví dụ: Công ty đang được ưu đãi thuế suất 5% → phải nộp thêm 10% (= 15% - 5%)

Tác động đến ưu đãi thuế FDI của Việt Nam

Ưu đãi thuế TNDN hiện hành bị ảnh hưởng

Việt Nam hiện có nhiều chính sách ưu đãi thuế để thu hút FDI như:

• Thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm (khu công nghệ cao, vùng đặc biệt khó khăn)
• Miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo
• Một số ngành đặc biệt được thuế suất 5%

Với GMT, các ưu đãi này không còn hiệu quả đối với tập đoàn lớn vì dù được miễn/giảm thuế tại Việt Nam, công ty mẹ ở quốc gia khác sẽ thu phần thuế bổ sung để đạt 15%.

Chính sách hỗ trợ mới của Việt Nam

Để duy trì sức hút FDI, Việt Nam đang nghiên cứu các biện pháp hỗ trợ thay thế ưu đãi thuế truyền thống:

• Hỗ trợ tài chính trực tiếp (cash grants) từ nguồn thu QDMTT cho các dự án đầu tư lớn
• Ưu đãi phi thuế: đất đai, hạ tầng, đào tạo nhân lực
• Hỗ trợ chi phí R&D và chi phí đào tạo nhân công

Nghĩa vụ tuân thủ và báo cáo

Hồ sơ khai thuế bổ sung

Đơn vị cấu thành tại Việt Nam phải nộp:

• Thông báo đơn vị cấu thành trong vòng 3 tháng từ ngày kết thúc năm tài chính
• Tờ khai thuế tối thiểu bổ sung trong vòng 12 tháng từ ngày kết thúc năm tài chính
• Các báo cáo theo quốc gia (Country-by-Country Report) nếu là công ty mẹ tối cao

Phạt vi phạm

Vi phạm nghĩa vụ khai báo GMT có thể bị phạt từ 2-10 tỷ đồng và bị truy thu toàn bộ thuế bổ sung còn thiếu cùng lãi chậm nộp.

Chiến lược ứng phó cho doanh nghiệp FDI

Rà soát cơ cấu thuế ngay bây giờ

Ưu tiên đầu tiên là xác định chính xác thuế suất hiệu quả của doanh nghiệp tại Việt Nam để biết phần chênh lệch cần nộp bổ sung, từ đó điều chỉnh kế hoạch tài chính.

Chuẩn bị hệ thống dữ liệu tài chính

GMT yêu cầu dữ liệu tài chính chi tiết theo từng quốc gia. Doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống ERP và phần mềm kế toán có khả năng phân tách dữ liệu theo chuẩn OECD.

Tham vấn với cơ quan thuế Việt Nam

Cục Thuế Doanh nghiệp lớn (thuộc Tổng cục Thuế) đang hỗ trợ các tập đoàn FDI lớn trong việc hiểu và tuân thủ GMT. Doanh nghiệp nên chủ động liên hệ để được hướng dẫn cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Công ty FDI nhỏ tại Việt Nam có bị ảnh hưởng không?

Chỉ bị ảnh hưởng nếu thuộc tập đoàn mẹ có doanh thu toàn cầu từ 750 triệu EUR trở lên. Doanh nghiệp FDI vừa và nhỏ độc lập hoặc thuộc tập đoàn nhỏ không bị áp dụng GMT.

GMT có áp dụng cho công ty Việt Nam đầu tư ra nước ngoài không?

Có, nếu tập đoàn Việt Nam có tổng doanh thu từ 750 triệu EUR, các đơn vị con ở nước ngoài có thuế suất hiệu quả dưới 15% sẽ bị thu thuế bổ sung tại Việt Nam (theo cơ chế IIR - Income Inclusion Rule).

Khi nào phải nộp tờ khai GMT đầu tiên?

Năm tài chính 2024 là năm đầu tiên áp dụng. Tờ khai thuế bổ sung cho năm 2024 phải nộp trong vòng 12 tháng sau ngày kết thúc năm tài chính (tức là đến cuối năm 2025/2026 tùy theo năm tài chính của doanh nghiệp).