Điều kiện nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam: Thủ tục hải quan và giấy phép 2026

Tổng quan: Ba nhóm hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam

Theo Nghị định 69/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Quản lý ngoại thương 2017, toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam được phân thành ba nhóm chính:

1. Hàng hóa cấm nhập khẩu: Tuyệt đối không được phép nhập khẩu vào lãnh thổ Việt Nam dưới bất kỳ hình thức nào.
2. Hàng hóa hạn chế nhập khẩu (nhập khẩu có điều kiện): Được phép nhập khẩu nhưng phải có giấy phép, chứng chỉ, điều kiện hoặc phải thực hiện kiểm tra chuyên ngành.
3. Hàng hóa nhập khẩu tự do: Không bị hạn chế, chỉ cần hoàn thành thủ tục hải quan thông thường và nộp thuế.

Danh mục hàng cấm nhập khẩu

Phụ lục I Nghị định 69/2018/NĐ-CP liệt kê hàng hóa cấm nhập khẩu, bao gồm:

• Vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ quân dụng (trừ trường hợp được Thủ tướng cho phép);
• Pháo nổ, đồ chơi nguy hiểm ảnh hưởng đến giáo dục, sức khỏe, an ninh trật tự;
• Văn hóa phẩm phản động, đồi trụy, mê tín dị đoan;
• Hàng hóa có xuất xứ từ quốc gia đang bị Việt Nam áp đặt cấm vận thương mại;
• Hóa chất thuộc danh mục bảng 1 Công ước vũ khí hóa học;
• Thực vật, động vật hoang dã nguy cấp bị cấm theo Công ước CITES mà Việt Nam là thành viên;
• Phế liệu, phế thải công nghiệp không đáp ứng điều kiện nhập khẩu theo quy định của pháp luật bảo vệ môi trường;
• Thuốc lá điếu, xì gà sản xuất ở nước ngoài nhập khẩu ngoài hạn ngạch được phép.

Vi phạm quy định cấm nhập khẩu có thể bị xử lý hình sự theo Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015 (tội buôn lậu) hoặc Điều 190 (tội sản xuất, buôn bán hàng cấm).

Hàng hóa hạn chế nhập khẩu: Cần giấy phép gì?

Nhóm hàng hóa này phải xin giấy phép hoặc đáp ứng điều kiện từ các cơ quan quản lý chuyên ngành trước khi nhập khẩu. Một số ví dụ điển hình:

• Dược phẩm, trang thiết bị y tế: Cần Giấy phép lưu hành hoặc Giấy phép nhập khẩu từ Bộ Y tế / Cục Quản lý Dược;
• Thiết bị PCCC: Chứng nhận phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và Giấy chứng nhận kiểm định từ Cục Cảnh sát PCCC;
• Thực phẩm: Công bố hợp quy hoặc tự công bố sản phẩm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP; một số sản phẩm cần Giấy xác nhận an toàn thực phẩm;
• Hóa chất: Giấy phép nhập khẩu hóa chất hạn chế từ Bộ Công Thương đối với hóa chất trong danh mục hạn chế;
• Vũ khí thể thao, công cụ hỗ trợ: Giấy phép của Bộ Công an;
• Phương tiện vận tải đã qua sử dụng: Kiểm tra chất lượng, an toàn kỹ thuật trước khi thông quan;
• Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật: Giấy phép của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn;
• Thiết bị viễn thông, tần số vô tuyến: Giấy phép nhập khẩu và chứng nhận hợp quy từ Bộ TT&TT.

Thủ tục khai hải quan điện tử VNACCS/VCIS

Toàn bộ thủ tục hải quan tại Việt Nam hiện được thực hiện trực tuyến qua hệ thống VNACCS/VCIS (Vietnam Automated Cargo Clearance System / Vietnam Customs Intelligence System). Quy trình gồm các bước:

1. Đăng ký tài khoản và kết nối hệ thống: Doanh nghiệp cần đăng ký với Tổng cục Hải quan, cài đặt phần mềm ECUS hoặc các phần mềm khai báo hải quan được công nhận.
2. Khai báo tờ khai hải quan điện tử: Nhập liệu thông tin lô hàng: mã HS (Harmonized System), số lượng, trị giá, xuất xứ, cảng đến, tên tàu/số hiệu chuyến bay, v.v.
3. Phân luồng kiểm tra:
   • Luồng xanh: Thông quan ngay, không kiểm tra hồ sơ hay kiểm tra thực tế hàng hóa. Thời gian xử lý: vài phút đến vài giờ.
   • Luồng vàng: Kiểm tra hồ sơ, không kiểm tra thực tế hàng (trừ nghi ngờ). Thời gian: 1-2 ngày làm việc.
   • Luồng đỏ: Kiểm tra toàn bộ hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa. Thời gian: 3-5 ngày làm việc hoặc lâu hơn.
4. Nộp thuế và thông quan: Sau khi hải quan chấp nhận tờ khai và hàng hóa được giải phóng, doanh nghiệp nộp thuế (hoặc có bảo lãnh thuế) và nhận hàng.

Bộ chứng từ cần thiết cho nhập khẩu

Một bộ hồ sơ nhập khẩu đầy đủ thông thường gồm:

• Hợp đồng ngoại thương (Sales Contract): Bản gốc hoặc bản sao có xác nhận;
• Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Nêu rõ tên hàng, số lượng, đơn giá, tổng giá, điều kiện Incoterms;
• Danh mục đóng gói (Packing List);
• Vận đơn (Bill of Lading — B/L hoặc Air Waybill): Chứng từ sở hữu hàng hóa;
• Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O — Certificate of Origin): Bắt buộc để được hưởng thuế ưu đãi FTA (xem phần dưới);
• Giấy phép nhập khẩu (nếu hàng thuộc diện hạn chế);
• Chứng thư kiểm dịch, kiểm tra chuyên ngành (nếu áp dụng);
• Phiếu đóng gói, bảo hiểm hàng hóa (tùy điều kiện hợp đồng).

C/O ưu đãi theo các FTA: Tiết kiệm đáng kể thuế nhập khẩu

Việt Nam đã ký kết và đang thực thi nhiều Hiệp định Thương mại Tự do (FTA), mang lại mức thuế nhập khẩu ưu đãi (thậm chí 0%) thay thế thuế MFN (Most Favored Nation — thuế tối huệ quốc). Để được hưởng ưu đãi, phải có C/O đúng loại:

• CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương): Hàng từ Canada, Mexico, Peru, Chile, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Singapore, Brunei, Malaysia — dùng C/O Form CPTPP hoặc tự chứng nhận xuất xứ (REX).
• EVFTA (Hiệp định Thương mại Tự do EU–Việt Nam): Hàng từ 27 nước EU — dùng C/O Form EUR.1 hoặc khai báo xuất xứ REX của nhà xuất khẩu được phép.
• RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực): Hàng từ ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand — dùng C/O Form RCEP.
• VKFTA (Việt Nam — Hàn Quốc): C/O Form VK.
• VJEPA (Việt Nam — Nhật Bản): C/O Form VJ hoặc tự chứng nhận.

Lưu ý: C/O phải được cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp, nội dung phải phù hợp với hóa đơn và vận đơn. Hải quan Việt Nam có quyền xác minh hồi tố C/O trong vòng 3 năm. Sai sót hoặc gian lận C/O có thể bị truy thu thuế và xử phạt hành chính.

Kiểm tra chuyên ngành: Kiểm dịch và kiểm tra chất lượng

Nhiều nhóm hàng phải trải qua kiểm tra chuyên ngành trước hoặc khi thông quan:

• Kiểm dịch thực vật: Hàng nông sản, thực vật, hạt giống phải có Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật từ cơ quan bảo vệ thực vật của nước xuất khẩu và kiểm dịch lại tại Việt Nam (Cục Bảo vệ thực vật);
• Kiểm dịch động vật: Gia súc, gia cầm, sản phẩm động vật — kiểm dịch bởi Cục Thú y;
• Kiểm tra an toàn thực phẩm: Thực phẩm nhập khẩu cần kiểm tra theo phương thức giảm (lấy mẫu xác suất) hoặc kiểm tra chặt (100%) tùy lịch sử tuân thủ;
• Kiểm tra chất lượng hàng hóa nhập khẩu: Máy móc thiết bị, vật liệu xây dựng, đồ điện... phải kiểm tra hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) tương ứng.

Thuế nhập khẩu: MFN, FTA và thuế tự vệ

Chi phí thuế là yếu tố quan trọng trong kế hoạch nhập khẩu:

• Thuế suất MFN (thuế tối huệ quốc): Áp dụng cho hàng từ các nước thành viên WTO không có FTA với Việt Nam. Mức thuế tra theo mã HS trong Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi (ban hành theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP và các sửa đổi).
• Thuế suất FTA: Thấp hơn đáng kể hoặc bằng 0% với điều kiện hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ và có C/O hợp lệ.
• Thuế tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp: Bổ sung thêm cho một số mặt hàng cụ thể khi có căn cứ theo Luật Quản lý ngoại thương 2017.
• Thuế VAT nhập khẩu: 10% tính trên (trị giá hải quan + thuế nhập khẩu + thuế tiêu thụ đặc biệt nếu có). Một số hàng hóa được miễn thuế VAT nhập khẩu (máy móc thiết bị phục vụ sản xuất không sản xuất được trong nước, v.v.).

Doanh nghiệp có thể nộp thuế ngay khi thông quan hoặc được ngân hàng bảo lãnh thuế (thời hạn bảo lãnh tối đa 30 ngày theo quy định hải quan). Nợ thuế hải quan có thể dẫn đến chậm thông quan các lô hàng tiếp theo.

Cảng Hải Phòng: Đầu mối nhập khẩu quan trọng nhất phía Bắc

Với vị trí địa lý chiến lược, cụm cảng Hải Phòng đảm nhận khoảng 40-50% lượng hàng nhập khẩu đường biển khu vực phía Bắc Việt Nam:

• Cảng Lạch Huyện (HICT, Gemalink Hải Phòng): Cảng nước sâu hiện đại nhất, tiếp nhận tàu container cỡ lớn trên 100.000 DWT, là cửa ngõ chính cho hàng xuất nhập khẩu từ/đến các tuyến đường biển quốc tế;
• Cảng Tân Vũ (Cảng Hải Phòng — HICT): Cảng container lớn, nằm gần khu công nghiệp Đình Vũ — Cát Hải, phục vụ hàng công nghiệp điện tử, cơ khí;
• Cảng Đình Vũ (DVP, Green Port): Phục vụ hàng rời và hàng tổng hợp, đặc biệt là nguyên liệu sản xuất.

Talochi Legal tư vấn pháp lý về điều kiện nhập khẩu, rà soát hợp đồng mua bán ngoại thương, hỗ trợ thủ tục xin giấy phép chuyên ngành và tư vấn tối ưu hóa thuế nhập khẩu cho doanh nghiệp tại Hải Phòng và toàn quốc.

Kết luận

Nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam là quy trình đòi hỏi am hiểu pháp luật nhiều lớp: từ phân loại hàng hóa, giấy phép chuyên ngành, thủ tục hải quan đến tối ưu hóa thuế theo FTA. Sai sót ở bất kỳ khâu nào đều có thể dẫn đến hàng bị tạm giữ tại cảng, phạt hành chính hoặc truy thu thuế. Hãy liên hệ Talochi Legal để được tư vấn toàn diện và đồng hành trong suốt quá trình nhập khẩu.