Tố tụng trọng tài VIAC 2026: Quy trình, chi phí và ưu điểm so với tòa án

VIAC là gì và tại sao doanh nghiệp lựa chọn?

Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) là tổ chức trọng tài phi chính phủ uy tín nhất Việt Nam, được thành lập năm 1993 trực thuộc VCCI. VIAC giải quyết tranh chấp thương mại trong nước và quốc tế thông qua tố tụng trọng tài theo Luật Trọng tài thương mại 2010 (LTTTM 2010) và Quy tắc tố tụng của VIAC.

Phán quyết trọng tài VIAC có giá trị thi hành tương đương bản án tòa án và được công nhận tại hơn 160 quốc gia theo Công ước New York 1958 — lợi thế vượt trội so với tòa án trong tranh chấp quốc tế.

Điều kiện tiên quyết: Thỏa thuận trọng tài

Không có thỏa thuận trọng tài, không có trọng tài. Đây là nguyên tắc cốt lõi. Thỏa thuận trọng tài có thể là:

• Điều khoản trọng tài trong hợp đồng: Cách phổ biến nhất, được soạn thảo khi ký hợp đồng
• Thỏa thuận riêng sau khi tranh chấp phát sinh: Cả hai bên đồng ý đưa tranh chấp ra VIAC khi đã có mâu thuẫn

Điều khoản trọng tài VIAC tiêu chuẩn:

"Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) theo Quy tắc Tố tụng Trọng tài của Trung tâm này đang có hiệu lực vào thời điểm nộp đơn khởi kiện trọng tài."

Có thể bổ sung: số lượng trọng tài viên (1 hoặc 3), ngôn ngữ tố tụng, địa điểm trọng tài.

Quy trình tố tụng trọng tài tại VIAC từng bước

Giai đoạn 1: Nộp đơn và hình thành hội đồng trọng tài

Bước 1 — Nộp đơn khởi kiện (nguyên đơn):

• Nộp đơn bằng văn bản + hồ sơ tài liệu kèm theo đến VIAC
• Đồng thời nộp phí trọng tài (xem biểu phí bên dưới)
• Thời hạn nộp đơn: trước khi hết thời hiệu (2 năm với tranh chấp thương mại theo LTTTM 2010)

Bước 2 — Chọn trọng tài viên:

• Nguyên đơn chọn 1 trọng tài viên, bị đơn chọn 1 trọng tài viên (với hội đồng 3 người)
• Hai trọng tài viên được chọn bổ nhiệm trọng tài viên chủ tịch, hoặc VIAC chỉ định nếu không thỏa thuận được
• Với hội đồng 1 trọng tài viên: do hai bên thỏa thuận hoặc VIAC chỉ định

Bước 3 — Thông báo và trả lời đơn kiện (bị đơn):

• VIAC thông báo cho bị đơn trong vòng 5 ngày sau khi nhận đủ hồ sơ
• Bị đơn có 30 ngày để nộp bản trả lời đơn kiện (có thể yêu cầu gia hạn)

Giai đoạn 2: Trao đổi chứng cứ và phiên điều trần

• Hội đồng trọng tài ban hành lịch tố tụng (procedural timetable)
• Các bên trao đổi chứng cứ, trình bày luận điểm bằng văn bản
• Phiên điều trần: nghe trình bày miệng, hỏi nhân chứng, giám định viên
• Sau phiên điều trần: các bên có thể nộp kết luận bổ sung

Giai đoạn 3: Phán quyết

• Hội đồng trọng tài ra phán quyết sau khi kết thúc xét xử
• Thời hạn ra phán quyết: trong vòng 30 ngày sau phiên điều trần cuối (hoặc thời hạn khác do Hội đồng quy định)
• Phán quyết là chung thẩm: không kháng cáo về nội dung, chỉ có thể yêu cầu hủy với lý do thủ tục

Chi phí tố tụng trọng tài VIAC

Phí trọng tài VIAC gồm 2 phần chính:

Phí trọng tài (nộp cho VIAC)

Tính theo giá trị tranh chấp (lũy tiến), ví dụ với tranh chấp 5 tỷ đồng:

• 50 triệu đầu: 6.500.000 đồng
• Phần từ 50-200 triệu: 3% × 150 triệu = 4.500.000
• Phần từ 200 triệu - 2 tỷ: 2% × 1.800.000.000 = 36.000.000
• Phần từ 2-5 tỷ: 1,5% × 3.000.000.000 = 45.000.000
• Tổng phí trọng tài ≈ 92 triệu đồng (chia đều hai bên nếu không có phán quyết khác)

Chi tiết biểu phí cập nhật tại website chính thức VIAC.

Phí trọng tài viên

Trọng tài viên VIAC được trả thù lao theo giờ làm việc hoặc theo quy định của VIAC. Không được thu thêm ngoài mức quy định.

Chi phí luật sư

Thường là phần chi phí lớn nhất. Bên thắng kiện thường được yêu cầu bồi hoàn một phần chi phí luật sư từ bên thua.

Thời gian giải quyết tranh chấp tại VIAC

Theo thống kê của VIAC, thời gian trung bình:

• Vụ đơn giản, hai bên hợp tác: 6-9 tháng
• Vụ phức tạp, nhiều vấn đề tranh chấp: 12-18 tháng

Nhanh hơn đáng kể so với tòa án thương mại (thường 2-5 năm tính cả phúc thẩm).

So sánh VIAC với tòa án thương mại

Tiêu chí	Trọng tài VIAC	Tòa án thương mại
Thời gian	6-18 tháng	2-5 năm (+ phúc thẩm)
Bảo mật	Hoàn toàn bảo mật	Xét xử công khai
Chuyên môn	Chọn trọng tài viên chuyên ngành	Thẩm phán không chuyên ngành
Kháng cáo	Không kháng cáo nội dung	Nhiều cấp, kéo dài
Thi hành quốc tế	160+ quốc gia	Phụ thuộc hiệp ước
Linh hoạt thủ tục	Cao (tự thiết kế lịch tố tụng)	Thấp (theo luật tố tụng)
Chi phí	Cao hơn nếu tranh chấp nhỏ	Thấp hơn với tranh chấp nhỏ
Biện pháp khẩn cấp	Hạn chế hơn, cần phối hợp tòa	Đầy đủ các biện pháp

Những điều cần biết trước khi nộp đơn

• Xác nhận thỏa thuận trọng tài hợp lệ: Trọng tài viên sẽ kiểm tra thẩm quyền ngay bước đầu
• Tính toán giá trị tranh chấp chính xác: Ảnh hưởng đến phí trọng tài và có thể ảnh hưởng chiến lược
• Chuẩn bị chứng cứ đầy đủ: Trọng tài không có thẩm quyền triệu tập nhân chứng như tòa án
• Chọn trọng tài viên phù hợp: Nghiên cứu lý lịch trọng tài viên trong danh sách VIAC để chọn người am hiểu lĩnh vực tranh chấp
• Ngôn ngữ tố tụng: Mặc định là tiếng Việt; có thể thỏa thuận ngôn ngữ khác nếu có yếu tố nước ngoài

Kết luận

VIAC là lựa chọn ưu việt cho giải quyết tranh chấp thương mại, đặc biệt với tranh chấp có giá trị lớn, có yếu tố nước ngoài, hoặc khi bảo mật thông tin là ưu tiên hàng đầu. Chìa khóa để tận dụng được trọng tài là có điều khoản trọng tài tốt ngay từ khi soạn hợp đồng — khi tranh chấp đã xảy ra, thuyết phục bên kia đồng ý trọng tài thường rất khó. Tư vấn luật sư để soạn thảo điều khoản trọng tài phù hợp từ đầu là khoản đầu tư xứng đáng cho mọi doanh nghiệp.